درراستای تحلیل و بررسی موضوعات مرتبط با فرهنگ شهادت و امور وابسته آن ، دفتر تحقیق و پژوهش  اداره تحقیقات و مطالعات در یک کار پژوهشی (۱۳۷۷)به بررسی وضعیت اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی همسران شهدا و مفقودین شهر تهران پرداخته شده است که نتایج جالب توجهی را پدیدار ساخته است .سعی خواهیم کرد که به قسمتی از این تحقیق بپردازیم.

درراستای تحلیل و بررسی موضوعات مرتبط با فرهنگ شهادت و امور وابسته آن ، دفتر تحقیق و پژوهش  اداره تحقیقات و مطالعات در یک کار پژوهشی (۱۳۷۷)به بررسی وضعیت اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی همسران شهدا و مفقودین شهر تهران پرداخته شده است که نتایج جالب توجهی را پدیدار ساخته است .سعی خواهیم کرد که به قسمتی از این تحقیق بپردازیم.

همانطور که می دانید خانواده نهادی حیاتی در زندگی اجتماعی است که بنیان‌های اجتماعی، ارزشی و عاطفی فرد در آن پی‌ریزی می‌گردد. هر گونه خلل و کاستی در خانواده موجب تزلزل آن گشته و دیگر نمی‌تواند وظایف خویش را در برابر جامعه ایفا نماید. پدیده شهادت و مفقود شدن جمعی از اعضای دلیر این مرز و بوم در اثر جنگ تحمیلی عراق علیه ایران موجب تحمیل مشکلاتی برای خانواده‌های محترم آنان در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، بالاخص برای همسران آنان شده است. که تحقیق حاضر سعی در شناسایی و مقایسه این مشکلات در میان همسران شهدا و مفقودین دارد. پدیده بی سرپرستی، امری است که به ناگاه با غیبت مرد، خواه به دلیل بیماری، مأموریت شغلی، طلاق، شهادت و مفقود شدن، سبب می‌گردد که کلیه مسئولیت‌های خانواده اعم از امور اقتصادی، سرپرستی، نظارت در کنار وظایف اصلی زن بر عهده وی قرار بگیرد و این در حالی است که آموزش و تجربه‌ای درباره آن نداشته است.جنگ تحمیلی عراق علیه ایران سبب شهادت و مفقود شدن افراد دلیری از این مرز و بوم شد که گرچه به مصداق آیه شریفه قرآن "من یقاتل فی سبیل‌الله فقتل اویغلب فسوف نویته اجرا عظیما"."هر کس در جهاد در راه خدا کشته شد یا فاتح گردید زود باشد که او را در (بهشت ابدی) اجر عظیم دهیم". (قرآن کریم س نساء آیه ۷۴) آنان خود به فوز و اجر عظیم یافتند، اما خانواده‌های آنان از نعمت وجود آنان محروم گردیدند و بار سنگین مسئولیت سرپرستی خانواده و تربیت فرزندان بر عهده همسران شهدا و مفقودین واقع شده است.

طبق آمار بنیاد شهید انقلاب اسلامی، در کل کشور ۵۳۱۰۷ همسر شهید وجود دارد که از این تعداد ۲۴۱۷۶ نفر ازدواج مجدد نموده‌اند و ۵۱۸۵ نفر همسر مفقود وجود دارد که از این تعداد ۱۰۸۵ نفر ازدواج مجدد نموده و ۴۱۰۰ نفر ازدواج ننموده‌اند.همسران شهدا و مفقودین از یک سو بایستی بار غم فقدان همسر را به دوش کشند و از سوی دیگر وظیفه خطیر انجام وظیفه در دو نقش پدری و مادری توامان بر عهده گیرند و خود را با وضعیت موجود تطبیق دهند. سرپرستی خانواده ابعاد مختلفی دارد که از جمله آنها می‌توان به موارد تهیه معایش و روزی خانواده، انجام امور حقوقی و اداری مربوط به اعضای خانواده، تربیت فرزندان، نظارت بر امور تحصیلی فرزندان و انجام امور منزل را  اشاره نمود.

طبق نمونه گیری و محاسبات آماری که بروی گروه هدف مورد نظر(وضعیت اقتصادی همسران شهدا و مفقودین) صورت گرفت بدین نتیجه می رسیم که  توزیع جمعیت نمونه نشان داده که حدود ۶۱ درصد همسران شهدا و مفقودین در سنین ۴۵ تا ۳۶ سالگی، ۲۰ درصد در سنین ۳۵ تا ۲۶،  حدود ۳ درصد بالای ۵۵ سال سن دارند. بیشتر پاسخگویان (۷/۸۸%) خانه‌دار و ۵ درصد کارمند و حدود ۳ درصد معلم بوده‌اند.در زمینه تحصیلی فرزندان نیز ۶۷ درصد دارای مشکل بوده که به ترتیب مخارج تحصیلی با ۳۲ درصد و پس از آن ضعف درسی را ۲۸ درصد اعلام نموده‌اند. در مجموع مشخص می‌گردد که علیرغم تصور مسئولان محترم بنیاد شهید که خانواده‌های شهدا و مفقودین را از نظر مسکن و وضعیت اقتصادی فاقد مشکل می‌دانستند، عمده‌ترین نگرانی و مشکل اینان در همین دو زمینه است و در عین حال آنان خواستار برخورد مناسب بوده‌اند که خانواده‌های شهدا و مفقودین را وامدار خویش ندانند. یکی دیگر از انتظارات همسران شهدا و مفقودین کمک بنیاد برای امر ازدواج فرزندان بوده است.

همچنین طبق آزمون فرضهایی که صورت گرفته است :

۱- همسران شهدا در زمینه اموال و ارثیه همسر مشکلات بیشتری داشته‌اند. گر چه تفاوت آنها با همسران مفقودین در این زمینه معنادار نبوده است.

در انتها برای بهبود وضعیت این عزیزان راه کارهای ذیل  پیشهاد می گردد:

۱- اقدامات لازم در زمینه بلاتکلیفی آنان در امر مسکن